Antalya’da iklim zirvesi, ev sahibinin enerjisi: Fosil yakıtın payı yüzde 85, salım 34 yılda 2,5 katına çıktı

COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’nin enerjisinin yaklaşık yüzde 85’i hâlâ petrol, doğalgaz ve kömürden geliyor. Resmî envantere göre sera gazı salımı 1990’da 229 milyon tondan 2024’te 585 milyon tona çıktı. Salım miktarı Rusya ve Almanya’dan sonra Avrupa’da üçüncü sırada, ancak bu sıralama Türkiye’yi Avrupa’ya saymaya bağlı.

BM İklim Konferansı COP31, 9-20 Kasım 2026’da Antalya’da yapılıyor. Zirveye giderken üç soru öne çıkıyor: Türkiye enerjisini nereden karşılıyor, bu salıma nasıl yansıdı ve rakamlar ne kadar güvenilir?

Enerjinin yüzde 85’i fosil

Energy Institute’ın verilerine göre Türkiye’nin enerji tüketimi 2023’te 6,66, 2024’te 7,02 exajoule oldu. Bu verilerden yaptığımız hesaba göre 2024’te payların dağılımı şöyle: petrol yüzde 33,8, doğalgaz yüzde 26,1, kömür yüzde 25,6, hidroelektrik yüzde 3,8, rüzgâr, güneş ve diğer yenilenebilirler yüzde 10,7. Fosil yakıtların toplamı yaklaşık yüzde 85,5 ediyor. Washington Institute da aynı veriyi yaklaşık aynı oranlarla aktarıyor.

Bu yakıtların çoğu dışarıdan geliyor. OECD’ye göre yurt içi üretim enerji arzının yalnızca yüzde 31’ini karşılıyor, petrol ve doğalgaz neredeyse tamamen ithal. 2025’te yurt içi gaz üretimi tüketimin yalnızca yüzde 5’ini karşıladı.

Elektrikte tablo değişiyor ama kömür büyük

Elektrik, enerjinin yalnızca bir parçası. Ama temiz enerjinin en hızlı büyüdüğü alan burası. Aşağıdaki yüzdeler, IAEA’nın Türkiye ülke profilindeki beş yıllık üretim verilerinden hesaplandı, 2025 satırı Ember’den.

Rüzgâr ve güneş 2025’te ilk kez hidroelektriği geçti. Güneşin payı 2022’deki yüzde 4,7’den yüzde 10,5’e çıktı. Doğalgazın payı 2014’teki yüzde 48’den yüzde 22’ye düştü. Yenilenebilirlerin toplam payı yüzde 43.

Ama kömür hâlâ en büyük kaynak. Kömürden elektrik üretimi 2025’te 121 TWh oldu, 2024’teki 122 TWh’lik rekora çok yakın. Kömürün yaklaşık üçte ikisi ithal. Türkiye kömürden elektrikte 2024’te Almanya’yı geçti. Resmî raporda santral kurulu gücü ile gerçek üretim arasında fark var: kurulu gücün yüzde 18,9’u kömür, yüzde 17,4’ü güneş, ama kömür santralleri güneşe göre çok daha fazla çalışıyor ve elektriğin üçte birini üretiyor. Kuraklık da tabloyu etkiliyor: hidroelektrik düşünce doğalgaz santralleri devreye giriyor.

Salım 2,5 katına çıktı

Türkiye’nin sera gazı rakamlarını TÜİK hazırlıyor ve BM’ye sunuyor. BM’ye sunulan 2026 envanterine göre 2024’te toplam salım 584,5 milyon ton CO₂ eşdeğeri, kişi başı 6,8 ton. (CO₂ eşdeğeri, karbondioksit ve metan gibi tüm sera gazlarının tek ölçüde toplanmış hâli.) Resmî raporun tablosundan yıl yıl:

Kaynak: Türkiye 2. Şeffaflık Raporu, Tablo 3 (arazi kullanımı ve ormanlar hariç, TÜİK envanterine dayanıyor).

Salım 1990’a göre yüzde 155 arttı. Aynı dönemde enerji arzı yüzde 215, kişi başı elektrik tüketimi yüzde 398, ekonomi (dolar bazında) yüzde 810 büyüdü. Raporun kendi ifadesiyle ekonominin birim başına salımı düştü ama toplam salım arttı. 2024’te TÜİK’e göre toplam salım bir önceki yıla göre yüzde 5,3 arttı. Aynı yıl enerji arzı yüzde 4,3 büyüdü (tablodan hesabımız), yani enerji talebi ve salım birlikte yükseldi.

Salımın büyük kısmı enerjiden. 2024’te enerji sektörü salımın yüzde 71,8’ini (419,9 milyon ton) oluşturdu. Enerji sektörünün içinde elektrik ve ısı üreten santraller yüzde 38,4, ulaşım yüzde 24,5 pay aldı.

Salım miktarı belli mi?

Evet, resmî rakam belli, ama tek bir rakam yok. Okuyucunun farklı sayılar görmesinin nedenleri şunlar:

Avrupa’da üçüncü, artış hızında ilk

2024 toplamlarına göre Rusya yaklaşık 2.576, Almanya 674, Türkiye 580, Birleşik Krallık 387 milyon ton. Türkiye’yi ve Rusya’yı Avrupa’ya sayarsak Türkiye üçüncü, yalnızca AB ve Birleşik Krallık ile kıyaslarsak Almanya’dan sonra ikinci. Türkiye’nin AB’ye üye olmayan, iki kıtada yer alan bir ülke olduğunu belirtmek gerekiyor.

Artış hızı ise farklı. 2015-2024 arasında fosil CO₂ salımı Türkiye’de yüzde 32,3 artarken Almanya’da yüzde 28,5, Birleşik Krallık’ta yüzde 25,9, İtalya’da yüzde 16,4 azaldı. AB’nin araştırma merkezine göre 2025’te büyük salıcılar arasındaki en yüksek göreli artışı (yüzde 4,2) Türkiye kaydetti. Yenilenebilirde de geride: Elektriği 25 TWh’nin üzerinde olan 24 Avrupa ülkesi arasında Türkiye rüzgârda 15., güneşte 14., toplam yenilenebilirde 16. sırada.

Resmî hedef ne söylüyor?

Türkiye 2035 için salımı 643 milyon tonla sınırlamayı taahhüt etti, bu rakam arazi kullanımı dahil. Aynı rapordaki 2024 rakamı (dahil) 517,4 milyon ton.

Hükümet bunu “önlem alınmasaydı beklenen” 1.109 milyon tonluk düzeyin 466 milyon ton altı olarak sunuyor ve hedefin “mümkün olan en iddialı” hedef olduğunu savunuyor. Raporda ayrıca 2024’te güneş ve rüzgâr için 2035’e kadar toplam 120 GW kurulu güç hedefi konduğu belirtiliyor. Eleştirenler farklı düşünüyor: Climate Action Tracker Türkiye’nin hedef ve politikalarını “kritik düzeyde yetersiz” buluyor. CAT’in hesabına göre arazi kullanımı hariç 2035 hedefi 694 milyon ton ediyor.